|
PISMO ŚWIĘTE NA CO DZIEŃ |
||||
| 13 LUTEGO 2026 r., PIĄTEK | ||||
 |
Codzienne czytania |
|||
|
NAJBLIŻSZA MSZA ŚWIĘTA W OBRZĄDKU ORMIAŃSKIM |
W ostatni czwartek przed Wielkim Postem Kościół ormiański wspomina św. Ghevonda i kapłanów, którzy walczyli wspólnie ze św. Wartanem Mamikonianem w bitwie pod Arawajr w 451 roku. Jest świętem kapłanów i sakramentu kapłaństwa. Wtedy składa się księżom życzenia i podarunki w podziękowaniu za służbę Kościołowi i narodowi.Dzięki ich wytrwałości i wierze doszło do ogólnonarodowego zrywu pod wodzą sparapeta Wartana Mamikoniana. Po raz pierwszy walczyła nie tylko szlachta i rycerstwo, lecz także prości ludzie; chłopi, rzemieślnicy i mieszczanie. Stawili oni czoła wojskom perskim i ormiańskim kolaborantom w bitwie pod Arawajr. Chociaż bitwa ostatecznie została wygrana przez wojska perskie a Wartan zabity, Persowie ponieśli tak dotkliwe straty, że musieli zrezygnować z narzucenia Ormianom mazdaizmu. Święty Ghevond i inni kapłani, którzy po bitwie dostali się do perskiej niewoli, zostali straceni z rozkazu Hazkerta.
|
|
W liturgiczne wspomnienie Najświętszej Maryi Panny z Lourdes – 11 lutego, po raz 34. w Kościele katolickim obchodzony jest Światowy Dzień Chorego. Dzień ten ustanowiony został w 1992 r. przez papieża Jana Pawła II. „Współczucie Samarytanina: miłować, niosąc cierpienie drugiego człowieka” – tak brzmi temat tegorocznego Orędzia Papieża Leona XIV.
O tym, że, współczucie przekłada się na konkretne czyny, służenie bliźniemu jest miłowaniem Boga w praktyce oraz autentyczne poświęcenie się wszystkim cierpiącym, zwłaszcza chorym, starszym i uciśnionym, jest możliwe, jeśli będziemy „rozpaleni Bożą miłością” pisze Papież w Orędziu na XXXIV Światowy Dzień Chorego.
W NIEDZIELĘ 15 LUTEGO 2026 R. O GODZINIE 11.00
w kaplicy Matki Bożej
przy ul. Łazienkowskiej 14 w WARSZAWIE
Na zakończenie Mszy Świętej - obrzęd posypania głów popiołem.
Po Mszy św. spotkanie przy herbatce.
* * *
Zaczyna się ormiański Wielki Post! 
Ta niedziela zwana Niedzielą Dobrego Życia, liczona jako pierwsza niedziela Wielkiego Postu, chociaż jest radosna i przypomina o życiu w raju. Ścisły post zaczyna się od poniedziałku 16 lutego (wtedy nie ma wspólnej liturgii, dlatego w kościołach katolickich w Armenii obrządek popiołu dokonuje się w niedzielę; Środa Popielcowa jest tradycją zachodnią - łacińską).
  |
|
| Bun Barekentan, Popielec, (Or Mochroc) 2.03.2025 r. ks. Karnik Youssef; ormiański kościół katolicki w Qamishli, Al-Hasaka, Syria |
15 LUTEGO 2026 r. NIEDZIELA DOBREGO ŻYCIA,
POCZĄTEK WIELKIEGO POSTU
I Niedziela Wielkiego Postu, Bun Barekentan
Բուն Բարեկենդան
Ա. Կիրակր Քառասնորդաց
•
16 lutego - PONIEDZIAŁEK POPIELCOWY
Or Mochroc - Օր Մոխրոց
Wielki Post (Mec Pahk) rozpoczyna się od Niedzieli Dobrego Życia (Bun Barekentan). W tym roku niedziela ta przypada – jak podaje ormiańskokatolicki kalendarz liturgiczny – 15 lutego. Poniedziałek, 16 lutego, to ormiański Poniedziałek Popielcowy (Or Mochroc).
Według liturgicznego porządku jest to I Niedziela Wielkiego Postu, która nie ma takiego charakteru jak w tradycji łacińskiej. Jest to ostatni dzień radosny, ale wzywa do rozpoczęcia Wielkiego Postu.
W sensie wschodnim pierwszy dzień postu to ostatni dzień objadania się i radości, aby dobrze przygotować się na 40 dniowy post – do którego zachęcają czytania liturgiczne. Niedziela Bun Barekentan, to rodzaj małego karnawału. Tego dnia przyrządza się specjalne potrawy i urządza przyjęcia.
Już w sobotę wieczorem przed tą niedzielą zamykana jest na cały okres wielkopostny zasłona oddzielająca ołtarz od nawy kościoła.
W okresie Wielkiego Postu Ormianie poszczą szczególnie surowo. Okres ten bywał nazywany agh u hac - „sól i chleb”.
„Współczucie Samarytanina: kochać, niosąc ból bliźniego” – to wybrany przez Ojca Świętego temat XXXIV Światowego Dnia Chorego.
20 stycznia 2026 r. w Biurze Prasowym Stolicy Apostolskiej odbyła się prezentacja opublikowanego w tym dniu Orędzia papieża Leona XIV na ten Dzień, który jest obchodzony co roku 11 lutego, w święto Matki Bożej z Lourdes. Jest pierwszym orędziem pontyfikatu papieża Leona XIV poświęconym Światowemu Dniu Chorego.
Papież pisze w nim o tym, że, współczucie przekłada się na konkretne czyny, służenie bliźniemu jest miłowaniem Boga w praktyce oraz autentyczne poświęcenie się wszystkim cierpiącym, zwłaszcza chorym, starszym i uciśnionym, jest możliwe jeśli będziemy „rozpaleni Bożą miłością”.
A na zakończenie: "Z całego serca udzielam wszystkim Apostolskiego Błogosławieństwa: chorym, ich rodzinom i tym, którzy się nimi opiekują, pracownikom służby zdrowia, pracującym w duszpasterstwie służby zdrowia, a w szczególności tym, którzy uczestniczą w tym Światowym Dniu Chorego. Z Watykanu, 13 stycznia 2026 r.".
|
ORĘDZIE OJCA ŚWIĘTEGO FLEONA XIV Współczucie Samarytanina: miłować, niosąc cierpienie drugiego człowieka (...) 1. Dar spotkania: radość dawania bliskości i obecności |
Սամարացիի կարեկցանքը. սիրել՝ կրելով ուրիշին ցաւը. Լեւոն ԺԴ. Պապին Հիւանդներու Համաշխարհային Օրուան պատգամը «մարդկութեան վէրքերուն իսկական դարմանը եղբայրական սիրոյ վրայ հիմնուած կենսակերպ մըն է, որ իր արմատը ունի Աստուծոյ սիրոյ մէջ։ Անկեղծօրէն կը փափաքիմ, որ մեր քրիստոնէական կենսակերպին մէջ երբեք չպակսի այս եղբայրական, «սամարացիական», ներառական, քաջալերող, յանձնառու եւ զօրակցութեան չափանիշը, որ իր ամենախոր արմատը ունի Աստուծոյ հետ մեր միութեան եւ Յիսուս Քրիստոսի հանդէպ մեր հաւատքին մէջ։ Այս աստուածային սիրով բոցավառուած՝ մենք իրապէս պիտի կարենանք մեզ նուիրել բոլոր տառապողներուն» (...) |
Mechitar z Sebasty (ur. 7 lutego 1676 w Sebaście, dzisiejszym Sivasie, zm. 16 kwietnia 1749 na San Lazzaro koło Wenecji) – ormiański zakonnik, filolog i pisarz, założyciel zakonu mechitarystów.
Mechitaryści (mechitarzyści) – benedyktyni obrządku ormiańskiego; orm.: Մխիթարեան –ormiański zakon o regule benedyktyńskiej, będący jedynym ormiańskokatolickim zakonem mniszym na świecie).
Wasze Ekscelencje, Najczcigodniejsi Ojcowie, Bracia Bracia,
Niniejszym listem pragnę złożyć Wam najserdeczniejsze braterskie gratulacje z okazji radosnej 350. rocznicy urodzin opata Mechitara z Sebasty. Nie sposób w krótkim liście wyrazić wielkiego podziwu i szacunku, jakie zawsze żywiłem dla ogromnego dziedzictwa opata Mechitara, które w ciągu ostatnich trzech stuleci w znacznym stopniu uwarunkowało ormiańską transformację teologii chrześcijańskiej, ormiańskiej percepcji, armenologii, językoznawstwa, rozwoju sztuki przekładu, kulturoznawstwa, literatury, historii, filozofii, inżynierii, kształtowanie się powszechnej myśli naukowej w rzeczywistości ormiańskiej, zachowanie pereł kultury ormiańskiej, proces rozwoju wysokiej sztuki kulturalnej, ormiańskiej myśli społeczno-politycznej i możliwość jej istnienia – wszystko to na małej wyspie, która jest drugą Armenią (...)
Արհիապատիվ, Գերհարգելի, Գերապատիվ հայրեր, միաբան եղբայրներ,
Սույն նամակով ուզում եմ Ձեզ փոխանցել ջերմագին եղբայրական շնորհավորանքներս Մխիթար Սեբաստացի Աբբահոր ծննդյան 350-ամյա հոբելյանի բերկրալից առթիվ: Հնարավոր չէ մի փոքրիկ նամակում արտահայտել այն մեծ հիացմունքը և հարգանքը, որ ես մշտապես տածել եմ Մխիթար Աբբահոր (...).
» Արհ․ Տ․ Գևորգ Արքեպս․ Նորատունկյանի շնորհավորանքի խոսքը՝ Մխիթար Սեբաստացու ծննդյան 350-ամյակի առթիվ
Cały list ordynariusza Ormiańskiego Kościoła Katolickiego dla Armenii i Europu Wschodniej (w j. ormiańskim)
Według Ewangelii [opis wg Ewangelii św. Łukasza (2, 23-39)] Jezus, zgodnie z prawem, jako pierworodny syn był ofiarowany Bogu w świątyni. Wtedy też starzec Symeon wypowiedział proroctwo, nazywając Jezusa "światłem na oświecenie pogan i chwałą Izraela". Dlatego święto to jest bogate w symbolikę światła. Od X w. pojawia się obrzęd poświęcenia świec, który jeszcze podkreśla i ubogaca tą symbolikę, odbywają się uroczyste procesje ze świecami.
» Święto Ofiarowania Pańskiego (brewiarz.pl)
» "Եկե՛ք այսօր Սիմեոն ծերունու նման գրկենք Հիսուս Մանկանը. Տեառնընդառաջ"
artykuł na stronie Ordynariatu Ormiańskiego Kościoła Katolickiego dla Armenii i Europu Wschodniej (w j. ormiańskim)
Męczennik, patron zakochanych (dzień błogosławieństwa młodzieży), święty obu Kościołów ormiańskich - apostolskiego i katolickiego, oraz Cerkwi prawosławnej. W tym roku jego wspomnienie przypada (według ormiańskokatolickiego kalendarza liturgicznego; wg kalendarza Kościoła apostolskiego - 13 stycznia).
Ten jeden z najbardziej czczonych świętych w Armenii, a także bohater narodowych podań i tradycji, najprawdopodobniej nie był wcale Ormianinem, lecz Grekiem z Kapadocji. Niewiele wiadomo o jego pochodzeniu i wczesnych latach życia. Urodzony na przełomie III i IV w., poświęcił się karierze wojskowej. Mianowany dowódcą przez cesarza Konstantyna Wielkiego, działał w regionie Kapadocji, który graniczył z ówczesną Armenią. Tradycja mówi, że jako gorliwy chrześcijanin krzewił wiarę, głosił Ewangelię oraz wznosił kościoły
brat naszego, Polskich Ormian, Przyjaciela z Ryczenia, Marka Kubickiego.
Rodzinie, wraz z modlitwą, składamy serdeczne wyrazy współczucia.Niech dobry Pan przyjmie duszę Zmarłego do swojego Królestwa w Niebie.
Ter wohormia, Ter wohormia, Ter wohormia!
"Potrzebujemy, aby twarz i głos na nowo oznaczały osobę. Musimy strzec daru komunikacji jako najgłębszej prawdy człowieka, ku której należy ukierunkowywać każdą innowację technologiczną" – napisał Leon XIV w Orędziu na LX Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu (Z Watykanu, 24 stycznia 2026 r., we wspomnienie św. Franciszka Salezego).
Papież przestrzegł przed chatbotami, które wkraczają w najbardziej intymną sferę życia człowieka, przed przywłaszczaniem naszych twarzy przez sztuczną inteligencję oraz jej bezkrytycznemu zawierzaniu. Wezwał do edukacji medialnej na wszystkich poziomach i określił zadania, jakie winni wypełnić właściciele i kierownicy mediów, twórcy, programiści, ustawodawcy, liderzy opinii i każdy uczestnik dyskursu publicznego. [TUTAJ cały artykuł]
|
ORĘDZIE JEGO ŚWIĄTOBLIWOŚCI PAPIEŻA LEONA XIV Chronić ludzkie głosy i twarze Drodzy Bracia i Siostry! |
Պէտք ունինք, որ դէմքն ու ձայնը դարձեալ արտայայտեն անձը. Լեւոն ԺԴ. Պատգամին մէջ Քահանայապետը ընդգծած է մարդկային ձայներն ու դէմքերը պահպանելու կարեւորութիւնը, որոնք աստուածային պարգեւներ են եւ իւրաքանչիւր մարդ անհատի ինքնութեան անկրկնելի յայտնութիւն։ «Աստուած մարդը ստեղծեց որպէս իր խօսակիցը, իր դէմքին մէջ դրոշմելով աստուածային սիրոյ արտացոլումը, որպէսզի մարդը սէրով ապրի իր լիակատար մարդկայնութիւնը։ Մարդկային դէմքերն ու ձայները պահպանելը կը նշանակէ պահպանել այս անջնջելի դրոշմը: (...) |
|
|
|
|
„Jedno Ciało. Jeden Duch. Jedna nadzieja” (Ef 4,4)
W ramach Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan w czwartek, 22 stycznia, o godzinie 18.00, w Bazylice św. Pawła za Murami w Rzymie odbyło się nabożeństwo z udziałem mnichów z zakonu Mechitarystów. Jest to jedyny zakon ormiańskokatolicki na świecie, o regule benedyktyńskiej.
„Jeśli nie będziemy ze sobą rozmawiać, jeśli nie otworzymy się na siebie, nie będzie ani jedności, ani pokoju, ani sprawiedliwości” – powiedział ojciec Hamazasp Keshishian z zakonu mechitarystów i Rektor Seminarium Mechitarystów.
Pod arkadami Papieskiej Bazyliki odśpiewano ormiańskie modlitwy i hymny. Z okazji Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan, wspólnota chrześcijańska co wieczór organizowała modlitwę w tej samej świątyni. Tym razem była kolej na duchowieństwo Zakonu Mechitarystów, które odprawiło liturgię w obecności archiprezbitera Bazyliki, Jamesa Michaela Harveya, ojców benedyktynów oraz wiernych mieszkających w Rzymie.
Na zakończenie nabożeństwa odśpiewano pieśń «Ի քէն հայցեմք», której autorem trzech pierwszych zwrotek jest św. Nerses Sznorchali, a ostatnie trzy zaczerpnięto z hymnów o Krzyżu, Zmartwychwstaniu i Matce Bożej. Na zakończenie ceremonii powitalnej ojciec Hamazasp Keshishian wyraził radość z uczestnictwa w Tygodniu Modlitw o Jedność Chrześcijan. Następnie odniósł się do słów wybranych z listu apostoła Pawła do Efezjan z okazji Tygodnia Modlitwy o Jedność 2026, które kładą nacisk na szacunek, przebaczenie i wytrwałość. Podkreślił też wagę jedności chrześcijan jako daru Bożego, jedności pomimo różnic i postrzegania drugiego jako brata.
W przyszłą niedzielę, pod hasłem „Jedno Ciało. Jeden Duch. Jedna nadzieja” (Ef 4,4), rozpoczyna się Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan, który będziemy przeżywać w dniach 18-25 stycznia. W tym roku będzie to tydzień wyjątkowy, bo zainspirowany jedną z najdawniejszych tradycji chrześcijańskich. Materiały do rozważań i modlitwy przygotowali chrześcijanie z Armenii.
Materiały czerpią z wielowiekowych tradycji modlitwy i próśb zanoszonych przez naród ormiański, jak również ze starożytnych hymnów, niektórych datowanych nawet na IV wiek. Ormiańskie opracowanie jest zaproszeniem do czerpania z tego wspólnego chrześcijańskiego dziedzictwa.
Tematy poszczególnych dni ekumenicznej oktawy są następujące:
Dzień 1: Nasze powołanie; Dzień 2: Znosząc siebie nawzajem w miłości; Dzień 3: Więź pokoju; Dzień 4: Wezwani do jednej nadziei; Dzień 5: Jedna wiara, jeden chrzest; Dzień 6: Jeden Bóg i Ojciec; Dzień 7: Boży dar udzielony podczas Chrztu; Dzień 8: Wzrastanie w Chrystusie.
To zdjęcie, które wam pokazuję, jest moim zdjęciem. Ojciec trzyma mnie na rękach, a matka moją siostrę – fotografia została zrobiona na samym początku tworzenia się naszej rodziny. Później, po nas, urodziło się jeszcze dwóch synów, a ja wstąpiłem do klasztoru.
To zdjęcie jest dla mnie bardzo cenne: kryje się za nim wiele historii. Najważniejsze jednak, że na tej fotografii miałem półtora roku.
Mój ojciec był sierotą w czasie ludobójstwa Ormian. W tamtym okresie, wstępując do zgromadzenia salezjanów, został wysłany do Włoch, gdzie dorastał, studiował i przygotowywał się do kapłaństwa. (...)
W 65 tomie (rok 31/2025) czasopisma lLturgia Sacra, rocznika naukowego Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego (poświęconego liturgii, muzyce i sztuce sakralnej), ukazał się artykuł pt.:Autor: Jakub Szyszko, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
| PARAFIA CENTRALNA |
| PARAFIA POŁUDNIOWA |
W tym roku we Wrocławiu ks. prof. Józef Naumowicz odprawił mszę świąteczną w niedzielę 4 stycznia, dwa dni przedtem, gdy ormiański Kościół katolicki świętuje Objawienie Pańskie (Astwacahajtnutiun) i chrzest Jezusa w Jordanie. Ksiądz przyjechał do nas z Gliwic, gdzie o godz. 11.00 odprawił mszę św. (a poprzedniego popołudnia, w sobotę 3 stycznia – w Krakowie). (...)
Msza św. sprawowana była w dwóch intencjach. Ks. prof. Józef Naumowicz powiedział kilka słów o każdej ze Zmarłych:
– za zmarłą 16.12.2025 r. śp. Mariannę Szczebel - Domanasiewicz - doktor nauk medycznych, przez wiele lat związana z obecną Katedrą i Kliniką Pediatrii, Alergologii i Kardiologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (pod koniec mszy syn Adam pożegnał Mamę wzruszającym wierszem);
– za zmarłą 29.12.2025 r., śp. Zofię z Agopsowiczów Lewicką - polska Ormianka, córka Jadwigi (z Czaykowskich) i Bronisława Agopsowiczów. Piękny, szczery i dobry człowiek, pełna autentycznej wiary, życzliwości i serdeczności. Mówiła: „Całym swym sercem zwrócona jestem do Boga. W Nim i tylko w Nim pokładam całą swą nadzieję na spotkanie się z bliskimi kiedyś w niebie.” Ksiądz wspominał, jak niejednokrotnie gościła go wraz z klerykami u siebie, częstując, przed mszą, obiadem. (...)
Katolikos patriarcha Cylicji dla Ormian katolików Rafał Piotr XXI Minassian skierował przesłanie do przywódców Kościoła, duchownych i wiernych Kościoła, żyjących w Armenii i w diasporze, z okazji Nowego Roku, który zbiega się ze świętem nadania Imienia Jezus ( Տօն Տնօրէնութեան եւ Անուան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի) i Światowym Dniem Pokoju.
Mówi w przesłaniu, że Nowy rok 2026 powitamy modlitwą i pokorą przed Bogiem, Panem nieba i ziemi, oddając Jemu nasze troski, naszą radość i cierpienie. Prosząc, aby nowy rok był rokiem łaski, rokiem uzdrowienia dusz i ciał, a także rokiem, w którym Stwórca prowadzi nas swoim światłem, byśmy trwali w wierze, wzrastali w nadziei i dawali naszym życiem świadectwo niesłabnącej miłości i sprawiedliwości. Z okazji Światowego Dnia Pokoju ponowił wezwanie do bycia prawdziwymi strażnikami pokoju nie tylko słowem, ale także czynem, postawą i odpowiedzialnością.
Powiedział m.in.: "Pokój rozpocznie się głęboko w nas, w naszych sercach. Dlatego też wzywamy rodziny, a także młodych ludzi, którzy uczynią ten kraj skarbem i miejscem życia, by pozostały zakorzenione w wartościach duchowych i narodowych. (...)
Nie zapominajmy o wznoszeniu naszych modlitw o pokój na Bliskim Wschodzie, prosząc Boga, aby położył kres wojnom, które wyniszczyły nasz lud, usunął nienawiść, która dzieli serca, i przywrócił pokój w błogosławionym kraju Pana, który daje nam łaskę i pożywienie, abyśmy mogli być narzędziem Jego miłości i budować Jego pokoju.".
*
(całość pod linkiem "zobacz więcej" pod grafiką obok a także TUTAJ)
 |
| fot. EŁ |
z d. Agopsowicz
(28.05.1931 - 29.12.2025)
Piękny, szczery i dobry człowiek, pełna autentycznej wiary, życzliwości i serdeczności.
Pogrzeb odbędzie się w środę 7 stycznia 2026 r.
Po mszy żałobnej o godzinie 13.00 w kościele pw. NMP Królowej Polski
(Wrocław - Klecina, ul. Wałbrzyska 28), wyruszy kondukt na cmentarz parafialny.
Rodzinie, wraz z modlitwą, składamy serdeczne wyrazy współczucia.
Wieczny odpoczynek racz Jej dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj Jej świeci. Amen.
 |
| Popielec, Or Mochroc 4.03.2019 r. (ks. Karnik Hovsepian); Panik, prow. Szirak, Armenia. |
19 LUTEGO 2023 r. NIEDZIELA DOBREGO ŻYCIA,
POCZĄTEK WIELKIEGO POSTU
I Niedziela Wielkiego Postu, Bun Barekentan
Բուն Բարեկենդան
Ա. Կիրակր Քառասնորդաց
•
20 lutego - PONIEDZIAŁEK POPIELCOWY
Or Mochroc - Օր Մոխրոց
Wielki Post (Mec Pahk) rozpoczyna się od Niedzieli Dobrego Życia (Bun Barekentan). W tym roku niedziela ta przypada – jak podaje ormiańskokatolicki kalendarz liturgiczny – 19 lutego. Poniedziałek, 20 lutego, to ormiański Poniedziałek Popielcowy (Or Mochroc).
Według liturgicznego porządku jest to I Niedziela Wielkiego Postu, która nie ma takiego charakteru jak w tradycji łacińskiej. Jest to ostatni dzień radosny, ale wzywa do rozpoczęcia Wielkiego Postu.
W sensie wschodnim pierwszy dzień postu to ostatni dzień objadania się i radości, aby dobrze przygotować się na 40 dniowy post – do którego zachęcają czytania liturgiczne. Niedziela Bun Barekentan, to rodzaj małego karnawału. Tego dnia przyrządza się specjalne potrawy i urządza przyjęcia.
Już w sobotę wieczorem przed tą niedzielą zamykana jest na cały okres wielkopostny zasłona oddzielająca ołtarz od nawy kościoła.
W okresie Wielkiego Postu Ormianie poszczą szczególnie surowo. Okres ten bywał nazywany agh u hac - „sól i chleb”.
|
Kim jesteśmy?
|
|
|---|---|
Jesteśmy Katolickim Kościołem Wschodnim, pełnoprawnym członem Kościoła Katolickiego, uznającym władzę i autorytet Biskupa Rzymu. Wyróżnia nas starożytny obrządek ormiański.
|
|
Obrządek ormiański
|
|
|---|---|
Obrządek ormiański wywodzi się z Armenii, z tradycji św. Bazylego. Uformowany przez św. Grzegorza Oświeciciela. Charakterystycznym wyróżnikiem jest język liturgiczny - grabar czyli język staroormiański.
|