default_mobilelogo

Pierwsi Ormianie przybyli do Kut z Mołdawii. Na mocy przywileju erekcyjnego miasta z 1715 r. wzniesiono tu drewnianą świątynię ormiańską. W 1765 r. w Kutach było 70 ormiańskich gospodarzy zajmujących się kupiectwem i wyrobem safianu. Przy kościele funkcjonowały cztery bractwa religijne i bank pobożny.

Po pożarze w 1779 r. zaczęto budować nowy murowany kościół, konsekrowany w 1791 r. pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, z obrazem Matki Boskiej w głównym ołtarzu. Świątynia, murowana z cegły i otynkowana, stoi w górnej części Kut. Plan kościoła to kwadratowe prezbiterium, prostokątna, dwuprzęsłowa nawa, kwadratowy przedsionek i przylegająca do prezbiterium kwadratowa zakrystia z aneksem. Wnętrze zdobiła bogata polichromia, dekoracje malarskie i obrazy w ołtarzach bocznych. Szczególną czcią otaczano łaskami słynący obraz św. Antoniego Padewskiego, a coroczny odpust w dniu jego święta, obchodzonego 13 czerwca, był znany nie tylko na Pokuciu i gromadził rzesze wiernych. Ponadto na parceli znajdowały się: dzwonnica, plebania, budynki gospodarcze i ogród.

Kuty były największą parafią ormiańską na Kresach, w końcu XIX w. liczyła ona nawet 2 tysiące wiernych. Aż do lat 30. XX w. Ormianie zachowali tu swoje obrzędy, tradycje, potrawy oraz specyficzny język ormiański (tzw. dialekt kucki). Ostatni proboszcz parafii ormiańskiej ks. Samuel Manugiewicz, wielki społecznik oraz burmistrz i honorowy obywatel Kut, bardzo rozpropagował miasto jako wspaniałe letnisko, dlatego miejscowość odwiedzali liczni turyści i kuracjusze.

Ks. Samuel Manugiewicz pozostał po wojnie w Kutach, gdzie zmarł w 1956 r. i został pochowany na miejscowym cmentarzu. Kościół zamknięto dla wiernych w 1946 r. i przeznaczono na magazyn. Dzwonnica i figura Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia stojąca przed kościołem zostały rozebrane. W 1990 r. gmach przekazano Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. Przeprowadzono remont, pozostawiając elementy dawnego wyposażenia; przetrwały ormiańskie malowidła i napisy na sklepieniach oraz przedwojenna polichromia. Pod mensą ołtarza zachowała się wmurowana płyta nagrobna z napisem: „Tu leży Piotr Kirkorowicz Romaszkan. Fundator. Umarł dnia 7.1785”. W zachodniej części działki nadal znajduje się kaplica św. Grzegorza Oświeciciela, a w chórze stoją drewniane wiedeńskie organy z początku XX w.

* 

First Armenians came to Kuty from Moldova Under the town’s foundation privilege from 1715, a wooden Armenian temple was erected here. in 1765, there were 70 Armenian farmers in Kuty, engaged in trade and morocco production. Four religious fraternities and a pious bank operated at the church.

After the fire in 1779, a new brick church was built, consecrated in 1791 dedicated to the Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary with the image of the Virgin Mary in the main altar. A brick and plastered temple is situated in the upper part of Kuty. The plan of the church is a square chancel, a rectangular two-span nave, a square vestibule and a square sacristy with an annex adjacent to the presbytery. The interior was decorated with rich polychrome, painting ornaments and paintings in the side altars. The image of Saint Anthony of Padua, famous for its graces was especially venerated, and the annual indulgence on its feast day on June 13 was known not only in Pokucie. It gathered crowds of believers. At the parcel there were as well;  belfry, presbytery, farm buildings and garden.

Kuty was the largest Armenian parish in Kresy. At the end of the nineteenth century it had even two thousand believers. Until the 1930s, the Armenians kept here their rites, traditions, dishes and a specific Armenian language (the so-called Kuty dialect).The last parson of the Armenian parish, Father Samuel Manugiewicz, a great social activist and mayor and honorary citizen of Kuty propagated the city a lot  as a wonderful summer resort. Therefore the town was visited by tourists and visitors.

Priest Samuel Manugiewicz remained after the war in Kuty, where he died in 1956 and was buried in the local cemetery. The church was closed to the faithful and turned into a warehouse. The belfry and the statue of Our Lady of the Immaculate Conception standing in front of the church were demolished. In 1990, the building was handed over to the Ukrainian Autocephalous Orthodox Church. The renovation was arranged , leaving elements of the old equipment. Armenian paintings and inscriptions on the vaults and pre-war polychrome have survived. A tombstone with an inscription has been preserved under the altar; Here lies Piotr Kirkorowicz Romaszkan the Founder. Died on January 7, 1785. In the western part of the plot there is still the chapel of St. Gregory the Illuminator, and in the choir there is a Viennese organ from the beginning of the 20th century.

za kalendarzem FKiDOP, 2021

Pierwsza parafia i pierwsza drewniana świątynia ormiańska w Stanisławowie powstała w latach 60. XVII stulecia. 28 maja 1743 r. położono kamień węgielny pod budowę nowego murowanego kościoła. Prace budowlane, finansowane ze składek parafialnych oraz dotacji właściciela miasta – hetmana Józefa Potockiego, trwały prawie 20 lat. Nowy kościół pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP utrzymany był w stylu późnego baroku włoskiego. Zbudowany jest na planie krzyża łacińskiego. Prezbiterium otaczają przybudówki, a transept jest tylko nieznacznie wysunięty w stosunku do nawy z przylegającymi do niej czterema kaplicami bocznymi. Fasadę flankują dwie cylindryczne wieże. Wnętrze zdobią freski Jana Soleckiego oraz wspaniały wystrój rzeźbiarski. W XIX w. stało tam 11 ołtarzy. Do 1946 r. na ścianie nad ołtarzem głównym zawieszony był cudownym obraz Matki Boskiej Łaskawej.

Po pożarze w 1869 r. kościół został odbudowany, jednak nie udało się przywrócić świątyni barokowego wyglądu sprzed pożogi. I wojna światowa przyniosła kolejne poważne zniszczenia. Kompleksową restaurację świątyni nadzorował proboszcz ks. Franciszek Komusiewicz. Odnowiono zabytkowe wyposażenie, uzupełniając wystrój nowymi elementami, zakupiono trzy nowe dzwony. Zabezpieczono także księgozbiór, zawierający cenne starodruki i rękopisy.  

W 1946 r. ostatni proboszcz stanisławowski ks. Kazimierz Filipiak przywiózł do Polski część wyposażenia kościoła. Cudowny wizerunek Matki Boskiej Łaskawej znajduje się obecnie w kościele św. Piotra i Pawła w Gdańsku. Archiwalia i biblioteka oraz ocalałe obrazy i zabytki muzealne znajdują pod opieką Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich.

W 1808 r. w parafii odnotowano 434 dusz, przed II wojną liczba wiernych zmalała do niespełna 200. Choć parafia była nieliczna, stanowiła prężny ośrodek religijny, a przed koronowanym w 1937 r. obrazem Matki Boskiej gromadzili się wierni wszystkich obrządków katolickich.

Budynek kościoła ormiańskiego w Stanisławowie należy obecnie do Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej i mimo że zatracił swój dawny charakter, warto go odwiedzić i podziwiać stojące nadal we wnętrzu drewniane figury – arcydzieła rzeźbiarskie nieznanego XVIII-wiecznego snycerza. Księga cudów, której spisywanie rozpoczął w 1742 r. proboszcz ks. Jakub Manugiewicz, szczęśliwie ocalała i znajduje się obecnie w zbiorach Fundacji.

Koronacja Cudownego Obrazu Matki Boskiej Łaskawej ze stanisławowskiego kościoła ormiańskiego odbyła się 30 maja 1937 r. w obecności tłumu wiernych różnych obrządków katolickich, licznych dostojników duchownych, z prymasem Augustem Hlondem, oraz przedstawicieli władz cywilnych i wojskowych.

Obraz autorstwa nieznanego z nazwiska malarza o imieniu Daniel jest kopią wizerunku jasnogórskiego i trafił do świątyni w 1742 r. Przyniósł go ówczesny sekretarz gminy ormiańskiej w Stanisławowie Donig po tym, gdy został cudownie uzdrowiony za jego sprawą, a na płótnie pojawiły się łzy Maryjne. Odtąd przed płaczącym wizerunkiem Maryi z Dzieciątkiem zbierali się liczni wierni, a proboszcz ks. Jakub Manugiewicz rozpoczął spisywanie cudów i łask, które na nich spływały dzięki modlitwom przed ormiańskim obrazem. Tzw. Księga cudów znajduje się obecnie w zbiorach Fundacji.

W okresie międzywojennym starania o koronację wizerunku podjął ówczesny proboszcz stanisławowski ks. Franciszek Komusiewicz, który niestety zmarł w 1936 r., niespełna rok przed planowaną uroczystością. Historia obrazu, jego kult oraz poświadczone łaski i cuda pozwoliły na uzyskanie papieskiej akceptacji i stosownego dekretu koronacyjnego.  Nałożenia koron na wizerunek dokonał arcybiskup Józef Teofil Teodorowicz. Przygotowana z niezwykłym rozmachem ceremonia była pięćdziesiątą taką uroczystością w Polsce, pierwszą w Kościele ormiańskim i jedną z najwspanialszych na przestrzeni dziejów. Ocalony z pożogi wojennej wizerunek gromadzi obecnie wiernych i pielgrzymów w Sanktuarium Matki Boskiej Łaskawej w kościele św. Piotra i Pawła w Gdańsku.

* 

The first parish and the first wooden Armenian temple in Stanisławów were established in the 60s of the 17th century. On May 28, 1743, a stone was laid for the construction of a new brick church. The construction works financed by the parish fees and the donation of the city owner, Hetman Jozef Potocki, lasted almost 20 years. The new church of the Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary was in the style of the late Italian Baroque. It is built on the plan of a Latin cross. The chancel is surrounded by annexes, and the transept is only slightly extended in relation to the nave with adjoining side chapels. The facade is flanked by two cylindrical towers. The interior is decorated with frescoes by Jan Solecki and magnificent sculptures. In the 19th century, 11 altars stood there. Until 1946, a miraculous painting of Our Lady of Graces was hung on the wall above the altar. 

After the fire in 1869, the church was rebuilt, but it was not possible to restore the temple to its baroque appearance from before the conflagration. The First World War brought further serious damage. The comprehensive renovation of the temple was supervised by priest Franciszek Komusiewicz.The antique furnishings were renovated, supplementing the interior with new elements. Three new bells were purchased. A book collection containing valuable old prints and manuscripts was also secured. In 1946, the last parson of Stanisławów, priest Kazimierz Filipiak, brought to Polanda part of the church furnishings. The miraculous image of Our Lady of Graces can be found in the church of Saint Peter and Paul in Gdańsk. Archives and the library, as well as surviving paintings and museum relics are under the care of the Foundation for Culture and Heritage of Polish Armenians.   In 1808, 434 souls were recorded in the parish. Before World War II their number decreased to less than 200. Although the parish was small, it was considered asa great religious center and the faithful of all Catholic rites gathered in front of the image of the Virgin Mary, crowned in 1937. 

The building of the Armenian Church in Stanisławów currently belongs to the Ukrainian Autocephalous Orthodox Church and although it has lost its former character, it is worth visiting it and admiring the wooden figures standing in the interior - the masterpiece of sculpturing by an unknown 17th-century woodcarver.The Book of Miracles, writing of which was started in 1742 by the parish priest, Father Jakub Manugiewicz, luckily survived and is now in the Foundation's collection.

The coronation of the Miraculous Image of Our Lady of Graces from the Stanisławów Armenian Church took place on May 30, 1937 in the presence of a crowd of believers of various Catholic rites with the  Primate August Hlond and representatives of civil and military authorities. The painting by an unknown painter named Daniel is a copy of the image     from Jasna Gora. It was sent to the temple in 1742. It was brought by the  then secretary of the Armenian commune from Stanisławów Donig after he  was miraculously healed for his cause, and the tears of Mary appeared on the canvas. From now on, many believers gathered in front of the weeping image of Mary with the child, and Father Jakub Manugiewicz began writing down the miracles and graces that fell on them thanks to prayers in front of the Armenian image. The so-called book of miracles is now in the Foundation's collection. In the interwar period, efforts to coronate the image were made by Father    Franciszek Komusiewicz, who, unfortunately died in 1936 a year before the planned ceremony.  The history of the painting, its cult and certified graces and miracles allowed for papal approval and the appropriate coronation decree. The crowns were put on the image by Archbishop Jozef Teofil Teodorowicz. The coronation, prepared with an extraordinary momentum, was the 50th such ceremony in Poland, the first in the Armenian church and one of the greatest in history. The image, saved from the conflagration of war, currently gathers the faithful and pilgrims in the Sanctuary of Our Lady of Grace in the Church of Saint Peter and Paul in Gdańsk.

za kalendarzem FKiDOP, 2021

Najstarsze ślady Ormian w Brzeżanach pochodzą z lat 80. XVII w. W 1710 r. niedaleko rynku erygowano drewnianą świątynię ormiańską ufundowaną przez właściciela miasta – Mikołaja Sieniawskiego. Murowany kościół pw. św. Marii Pocieszycielki wzniesiono w 1764 r. Niewielka parafia liczyła niespełna 200 wiernych. W 1828 r. nowy administrator ormiański ks. Grzegorz Dawidowicz przeprowadził remont generalny świątyni. Nowy kościół został konsekrowany pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny. W latach 1890–1897 administratorem i proboszczem świątyni został ks. Józef Teofil Teodorowicz, późniejszy arcybiskup lwowski. Ostatnim administratorem parafii w Brzeżanach był ks. Kazimierz Romaszkan, aresztowany w 1945 r. przez NKWD i wysłany do łagru. Zwolniony w 1955 r., wyjechał do Polski.

Jednonawowy kościół, z prezbiterium skierowanym na zachód (wyjątek wśród kościołów ormiańskich), zbudowano z piaskowca i cegły. Wnętrze zostało pokryte polichromią z wątkiem bloków kamiennych, imitującym budowle sakralne Armenii, oraz malowidłami przedstawiającymi świętych duchownych i męczenników unoszących się wśród chmur. Pod oknami nawy i prezbiterium rozmieszczono stiukowe płaskorzeźby świętych ujęte w stylizowane bogate ramy. Na kościelnej parceli wybudowano plebanię oraz dzwonnicę. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. kościół uznano oficjalnie za zabytek sztuki. W 1928 r. zakupiono nowe okna i siedem witraży wg projektu malarza Jana Piaseckiego z Poznania. Na fasadzie zachował się do dzisiaj fragment malowidła za sceną Niepokalanego Poczęcia NMP autorstwa późniejszego marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, absolwenta krakowskiej ASP.

Kościół zamknięto dla wiernych w 1946 r.; w budynku znajdowały się magazyny i dom kołchoźnika. W 1992 r. przekazano go Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Zabytkowe wnętrze uległo wówczas prawie całkowitemu zniszczeniu, oszczędzono jedynie wizerunek św. Mikołaja. Wyrządzone szkody były przyczyną odebrania świątyni użytkownikom i budynek przekazano sąsiedniej Cerkwi greckokatolickiej.

* 

The oldest traces of Armenians in Brzezany come from 1780s. In 1710 a wooden Armenian temple, founded by the town’s owner Mikolaj Sieniawski was erected near the market square. A brick church dedicated to Saint Mary the Comforter was erected in 1764. A small parish had 200 believers. The new Armenian administrator  priest Grzegorz Dawidowicz carried out a general renovation of the temple in 1828. The new church was consecrated under the invocation of the  Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary. In the years 1890-97 the administrator and parson of the temple was priest Jozef Teofil Teodorowicz ,future archbishop of Lviv. The last administrator of the parish was priest Kazimierz Romaszkan. He was arrested in 1945 by NKWD and sent to the lager camp. Released in 1955 he left for Poland.
A single-nave church with a chancel facing west (This constitutes an exception among Armenian churches) was built of sandstone and brick. he interior is covered with polychrome with a thread of stone blocks imitating the religious buildings of Armenia and paintings of saints clergy and martyrs floating among the clouds.Under the nave and presbytery windows there are stucco bas-reliefs of saints in stylized rich frames. A presbytery and bell-towers were built on the parish plot.After regaining independence in 1918 the church was officially declared as an art monument. In 1928 new windows and seven stained glass windows according to the design of painter Jan Piasecki from Poznan were purchased. A fragment of a painting from the scene of the Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary by the later marshal Edward Rydz Smigly, a graduate of the Krakow Academy of Fine Arts, has survived to this day on the façade.  The church was closed to believers in 1946. There were warehouses and house of colchoznik in the building. In 1992 it was handed over to the Ukrainian Orthodox Church. The historic interior was then almost completely destroyed. The image of St. Nicholas was spared only. The damage caused was the reason why the temple was taken away from its users and the building was handed over to the neighboring Greek Catholic church.

za kalendarzem FKiDOP, 2021