 |
| zdjęcie: Vatican News, sekcja ormiańska |
Ty jesteś moją nadzieją (por. Ps 71, 5)
Światowy Dzień Ubogich – w Kościele katolickim obchodzony jest w XXXIII Niedzielę Zwykłą, w tym roku 16 listopada. Został ustanowiony w listopadzie 2016 roku przez papieża Franciszka w Liście Apostolskim Misericordia et Misera, napisanym na zakończenie Nadzwyczajnego Jubileuszowego Roku Miłosierdzia.
Przesłanie Papieża Leona XIV na IX Światowy Dzień Ubogich zostało ogłoszone w Watykanie, 13 czerwca 2025 r., we wspomnienie św. Antoniego z Padwy, patrona ubogich.
„W obliczu następujących coraz to nowych fal zubożenia – pisze Papież – istnieje niebezpieczeństwo przyzwyczajenia się i poddania się. Każdego dnia spotykamy osoby ubogie lub zubożałe, a niekiedy, to nam samym może się zdarzyć mieć mniej, stracić to, co kiedyś wydawało nam się pewne: mieszkanie, odpowiednią ilość pożywienia na każdy dzień, dostęp do opieki zdrowotnej, dobry poziom wykształcenia i informacji, wolność religijną i wolność słowa”.
|
ORĘDZIE OJCA ŚWIĘTEGO FLEONA XIV 1. „Ty bowiem, mój Boże, jesteś moją nadzieją” (Ps 71, 5). Słowa te wypłynęły z serca przytłoczonego poważnymi trudnościami: „Zesłałeś na mnie wiele srogich utrapień” (w. 20) – mówi psalmista. Mimo to, jego dusza jest otwarta i ufna, ponieważ [jest] niezachwiana w wierze, która rozpoznaje wsparcie Boga i to wyznaje: „Bądź mi skałą schronienia i zamkiem warownym” (w. 3). Stąd pochodzi niewzruszona ufność, że nadzieja w Nim nie zawodzi: „W Tobie, Panie, moja ucieczka, niech nie doznam wstydu na wieki” (w. 1).(...) |
Աղքատներուն Յոբելեանը եւ աղքատներու համաշխարհային իններորդ Օրը Ռոպէր Աթթարեան - Վատիկան |
♠ Sobota, 8 listopada - to święto Aniołów i Wszystkich Zastępów Niebieskich, zwłaszcza Archaniołów Michała, Gabriela i Rafała. Oprócz nich czczone są również Serafiny i Cherubiny. Aniołowie są istotami z natury swojej różnymi od ludzi. Ponieważ należą do stworzeń, a przez to są nam bliscy, Kościół obchodzi ich święto.
W ormiańskim kościele katolickim jest to święto ruchome. W tym roku przypada 8 listopada. W katolickim kościele łacińskim od ostatniej reformy kalendarza kościelnego wszyscy trzej archaniołowie są czczeni jednego dnia - 29 września.
W tym dniu wspominany jest także męczennik, błogosławiony ojciec Komitas Keomiurjian.
♠ Niedziela 9 listopada jest pierwszą niedzielą po niedzieli Odnalezienia Krzyża Świętego.
| PARAFIA CENTRALNA |
Dzisiejsza msza św., celebrowana była przez ks. Józefa Naumowicza w Dniu Zadusznym (wg Kościoła łacińskiego), była mszą św. wypominkową, podczas której modliliśmy się za naszych bliskich zmarłych, w tym za ks. Tadeusza Isakowicza - Zaleskiego i zmarłą 1 listopada Elżbietę Penderecką.
Radosnym akcentem były życzenia urodzinowe dla Basi Bieleckiej-Woźniczko, której życzymy wielu szczęśliwych lat w zdrowiu.
Wśród wielu wiernych była też Nelli Saghatelyan (na zdjęciu po prawej), której śpiew bardzo ubogacił liturgię i za który zebrała serdeczne brawa. Nelli wystąpi z akompaniamentem Mane Avetisyan w sobotę, 15 listopada o g. 17.30 w Warszawie, w Sali Foyer, ul. Połczyńska 56. Śpiewać będzie utwory m.in. Komitasa, Babajaniana, Kanachyana, Stepanyania i M. Avetisyan. (mag)
Podwyższenie Krzyża Świętego.
| PARAFIA CENTRALNA |
 |
|
| Malowidło H. Rosena w katedrze ormiańskiej we Lwowie - Pogrzeb św. Odilona (opat w Cluny z XI w., który wprowadził Dzień Zaduszny 2 listopada). Zmarłego Odilona niosą na marach mnisi, ale towarzyszą im przezroczyste postaci – to duchy zmarłych, które wyrażają mu wdzięczność za wprowadzenie modlitw za zmarłych, teraz, po jego śmierci, same modlą się za niego. |
NA MSZĘ ŚW. W OBRZĄDKU ORMIAŃSKIM
W NIEDZIELĘ 2 LISTOPADA 2025 r. O GODZINIE 11.00
w kaplicy Matki Bożej przy ul. Łazienkowskiej 14
Będziemy modlić się także za naszych zmarłych
(można podać ich imiona lub je zapisać na karteczce w kaplicy, najlepiej przed Mszą św.,
która będzie także ofiarowana w ich intencji).
* * *
Następna Msza św. ormiańska
W SOBOTĘ 22 LISTOPADA, O GODZINIE 16.00
w kościele św. Jacka (Dominikanie na ul. Freta)
z udziałem chóru męskiego
– w rocznicę śmierci ks. abp. Józefa Teodorowicza.
Z serdeczną pamięcią - ks. Józef Naumowicz
» harmonogram Mszy Świętych w Parafii Centralnej » ogólnopolski harmonogram Mszy św.
W tym roku w niedzielę 26 października przypada
ormiańskie Święto Odnalezienia Krzyża Świętego
Ton Giuti Syrpo Chaczi
Տօն Գիւտի Սրբոյ Խաչի
Zgodnie z tradycją, krzyż, na którym zmarł Chrystus, został odnaleziony za czasów cesarza Konstantyna. Władca ten wydał w 313 roku edykt mediolański, pozwalający chrześcijanom na swobodne wyznawanie wiary. Legenda głosi, że matka cesarza, Helena znalazła krzyż Jezusa, będąc w Ziemi Świętej w latach 327-328. Narzędzie kaźni, które dla chrześcijan jest symbolem Męki Pańskiej, leżało w gruzowisku dawnego ogromnego zbiornika na wodę.
Początki święta związane są z odnalezieniem przez św. Helenę relikwii krzyża i poświęceniem w Jerozolimie bazyliki ku jego czci w 335 r.. Święto to wyraża głęboki sens krzyża w życiu chrześcijanina.
*
Uroczystość Znalezienia Krzyża świętego.
(Zaszło około roku Pańskiego 326).
Cesarz Konstantyn był zawikłany w wojnę z rywalem Maksencyuszem, który rościł sobie prawo do tronu cesarskiego. Ponieważ wojska jego były słabsze od nieprzyjacielskich, przeto błagał Boga chrześcijan o pomoc. Bóg modlitwy jego wysłuchał; niebawem też on i całe jego wojsko spostrzegło na Niebie krzyż jaśniejący z napisem: „Pod tem znamieniem zwyciężysz!"
» czytaj cały artykuł
» artykuł w j. ormiańskim (Vatican News, 26.10.2025)
| PARAFIA POŁUDNIOWA |
Zapraszamy
na mszę św. ormiańskokatolicką
w GLIWICACH
w niedzielę 26 października 2025 r.
O GODZINIE 11.00
kościół ormiański Trójcy Świętej, ul. Mikołowska 2.
» harmonogram Mszy św. dla Parafii Południowej » harmonogram Mszy św. ogólnopolski
| WATYKAN |
W poniedziałek, 20 października 2025 roku, dzień po uroczystościach kanonizacyjnych na Placu Świętego Piotra, Ojciec Święty Leon XIV spotkał się na audiencji z pielgrzymami, którzy przybyli do Rzymu z różnych stron świata, aby uczestniczyć w kanonizacji siedmiu nowych świętych Kościoła Katolickiego, w tym św. Ignacego Choukrallaha Maloyana, arcybiskupa i męczennika ormiańskokatolickiego.| WATYKAN |
Plac Świętego Piotra wypełnił się po brzegi pielgrzymami z całego świata, którzy przybyli, by wspólnie z papieżem modlić się i dziękować za dar nowych świętych. Szczególnie liczna była obecność pielgrzymów ormiańskich – zarówno z Armenii, jak i z krajów diaspory: Libanu, Syrii, Iraku, Stanów Zjednoczonych, Francji, Kanady i wielu innych państw, gdzie mieszkają Ormianie, w tym potomkowie ocalałych z Ludobójstwa Ormian. Wśród wiernych byli także krewni św. Ignacego Maloyana, którzy przybyli specjalnie na tę uroczystość z Iraku i Stanów Zjednoczonych.
| WATYKAN |
Piotr To Rot (1912–1945) z Papui-Nowej Gwinei był gorliwym katechetą i mężem, który mimo zakazu Japończyków podczas okupacji potajemnie prowadził działalność religijną.
Maria Troncatti (1883–1969), włoska salezjanka i pielęgniarka, przez 47 lat pracowała misyjnie w Ekwadorze wśród Indian Shuar, niosąc im pomoc medyczną, edukację i wiarę. Wincencja Maria Poloni (1802–1855) z Werony poświęciła życie służbie ubogim, inspirowana przykładem bł. ks. Jana Henryka Steeba. Założyła Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia, które niesie pomoc potrzebującym w wielu krajach świata.
Carmen Helena Rendiles Martínez (1903–1977) z Caracas, mimo niepełnosprawności, poświęciła życie służbie Bogu i ludziom jako zakonnica i założycielka zgromadzenia Służebnic Jezusa z Wenezueli.
Bartłomiej Longo (1841–1926) był włoskim prawnikiem, który po okresie antyklerykalizmu i okultyzmu nawrócił się, stając się gorliwym czcicielem Maryi. Założył sanktuarium Matki Bożej Różańcowej w Pompejach oraz liczne dzieła charytatywne i edukacyjne dla ubogich.
Józef Grzegorz Hernández (1864–1919), wenezuelski lekarz i naukowiec, znany był z bezinteresownej pomocy ubogim i głębokiej wiary. Dwukrotnie próbował zostać kapłanem, ale z powodu choroby poświęcił się służbie medycznej.
zdjęcia za Vatican News, sekcja ormiańska
» szersze sylwetki ośmiorga błogosławionych
» Մալոյեանի սրբադասման դատի Խնդրարկու` Հայր Քարլօ Քալլոնի. Մալոյեանը գիտցաւ պաշտպանել իր հօտը
| PARAFIA PÓŁNOCNA |
Obraz był bardzo zniszczony przez to, że ozdobne koszulki i ornamenty zostały przymocowane gwoździkami, co spowodowało zniszczenie Obrazu. Obraz poddano w 2007 r. konserwacji w Muzeum Narodowym w Gdańsku i odpowiednio zabezpieczono.
Obraz powstał na zamówienie bractwa różańcowego
przy weneckim kościele dominikanów św. Piotra Męczennika w Murano
Od 1969 roku, decyzją Pawła VI, 7 października w całym Kościele obchodzone jest święto Matki Bożej Różańcowej.
Nieoczekiwana zmiana wiatru uniemożliwiła manewry muzułmanom, a sprzyjała flocie chrześcijańskiej. Udało się powstrzymać inwazję Turków na Europę. Zwycięstwo było ogromne. Po zaledwie czterech godzinach walki zatopiono sześćdziesiąt galer wroga, zdobyto połowę okrętów tureckich, uwolniono dwanaście tysięcy chrześcijańskich galerników. Turcja stała wówczas u szczytu swej potęgi i zamierzała podbić całą Europę. Pod Lepanto została powstrzymana przez koalicję floty hiszpańskiej, weneckiej i papieskiej.
Հոկտեմբերի 7-ը Վարդարանի Տիրամոր տոնն է, իսկ հոկտեմբերը՝ Վարդարան աղոթելու ամիս(...) Դարերի ընթացքում Վարդարանը իր մեջ հավաքեց տարբեր ավանդույթներ, այդ թվում նաև՝ «Հիսուսի աղոթքը»: Արևմուտքի 8-րդ և 9-րդ դարերի վանքերում չկրթված աշխարհականներին սովորեցնում էին աղոթել: Նրանք սովորում էին արտահայտություններ Սուրբ Գրքից, օրհներգություններ և «Տերունական» աղոթքը: Այսպիսի փոխարինող սաղմոսարանն օգնում էր նաև վանականներին, ովքեր անգամ ֆիզիկական աշխատանք կատարելիս կարող էին ասել հարյուր հիսուն աղոթք, որը համապատասխանում էր սաղմոսների թվին:.
| PARAFIA CENTRALNA |
Dzisiejsza msza św. znowu zgromadziła wielu wiernych. Celebrans, ks. Józef Naumowicz w homilii wspomniał abpa Ignacego Maloyana – jego życie i męczeńską śmierć. Po mszy błogosławił wiernych relikwiami św. Szarbela, św. Rafki i innych świętych przywiezionymi z Libanu wraz myronem przez kleryka Jakuba Szyszkę. Msza św. nagrywana była przez Polskie Radio Program 2. i emitowana będzie za około 2-3 tygodnie w niedzielę o godz. 8.00.
Po mszy było jak zawsze miłe spotkanie przy herbacie. (mag)
| ŚWIAT |
CEREMONIA BŁOGOSŁAWIENIA ŚWIĘTEGO MYRONU
W niedzielę 28 września 2025 r., o godz. 10.30, w klasztorze w Bzommar (Liban), siedzibie Patriarchatu Ormiańskiego Kościoła Katolickiego, Jego Eminencja Rafał Piotr II Minassian, Katolikos-Patriarcha Cylicji, przewodniczył liturgii, podczas której został pobłogosławiony olej Krzyżma Świętego, we wschodnich tradycjach nazywany Myronem. Liturgia odbyła się w amfiteatrze Świętego Ignacego Maloyana,
Poprzednia taka uroczystość, która wg zasad liturgicznych Kościoła Ormiańskiego, odbywa się co 7 lat, miała miejsce 8 września 2019 r. [TUTAJ artykuł].
Uroczystość przebiegała w obecności arcybiskupów, biskupów, prałatów, archiprezbiterów, księży i diakonów ormiańskiego Kościoła katolickiego, a także osobistości kościelnych, państwowych i dyplomatów, oraz licznej rzeszy wiernych, uczestniczącej w tej wzruszającej ceremonii. Modlono się w atmosferze czci i tajemnicy oraz wyrażając wdzięczność Bogu za tę wyjątkową łaskę.
Błogosławieństwo Świętego Myronu jest jednym z najświętszych obrzędów ormiańskiego Kościoła katolickiego, ponieważ ten Olej Krzyżma jest używana podczas udzielania sakramentów chrztu, bierzmowania, święceń kapłańskich i namaszczenia chorych, a także podczas konsekracji kościołów i ołtarzy.
(na podstawie: The official facebook page of the Armenian Catholic Patriarchate’s media department)
W NIEDZIELĘ 5 PAŹDZIERNIKA 2025 R. O GODZINIE 11.00
w kaplicy Matki Bożej
przy ul. Łazienkowskiej 14 w WARSZAWIE
Po Mszy św. tradycyjne spotkanie przy herbatce.
Za dwa tygodnie, w niedzielę 19 października wezmę udział wraz z delegacją ormiańską z Polski w kanonizacji ormiańskokatolickiego męczennika
bł. Ignacego Maloyana w Rzymie!
♦ w sobotę 22 listopada, godz. 16.00 w kościele OO. Dominikanów, ul. Freta – organizowana przez Fundację Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich.
Szczęść Boże - ks. Józef Naumowicz
Na stronie Nowego Kuriera Galicyjskiego, w dziale historia, znajduje się cykl siedmiu, artykułów z tego roku pt. "Groby Ormian lwowskich na Cmentarzu Łyczakowskim", autorstwa Jurija Smirnowa. [TUTAJ LINK]
W części 2. czytamy szczegółowy opis grobów arcybiskupów ormiańskokatolickich - Grzegorza Michała Szymonowicza, Grzegorza Józefa Romaszkana, Izaaka Mikołaja Isakowicza, zwanego „Złotoustym”, no i abp. Józefa Teofila Teodorowicza.
Na poczatku części 3. natomiast znajdujemy opis kaplicy grobowej zgromadzenia sióstr benedyktynek ormiańskich:
"Około roku 1890 benedyktynki postanowiły zbudować na Cmentarzu Łyczakowskim kaplicę grobową. Jest to skromna budowla z cegły o wymiarach 3×4 metry, wzniesiona na polu nr 5. Nad ostrołukowym wejściem znajduje się medalion z Obliczem Pana Jezusa. Pierwszą zakonnicą pochowaną w krypcie nowej kaplicy była siostra Scholastyka Janowicz, zmarła w styczniu 1892 roku. W następnym roku pochowano tu ksienię Kajetanę Sarkisiewicz. W kaplicy do 1939 roku pochowano 24 siostry. Były to Bogdanowiczówna Elżbieta, Boss Benedykta Alfreda, Czepanówna Janina, Donigiewiczówna Kajetana, Dworaczek Maria Matylda, Dziakiewiczówna Wanda, Głuchowska Józefa, Gryczka Maura, Hankiewiczówna Eufrozja Anzelma, Hankiewiczówna Maria, Janowiczówna Joanna Alojza, Janowiczówna Scholastyka, Konowalczuk Agnieszka, Łukasiewiczówna Stanisława Janina, Markiewiczówna Weronika Tekla, Miłkowska Jadwiga, Ośniakiewiczówna Ignacja Franciszka, Sarkisiewiczówna Kajetana, Skrzyńska Józefa Stefania, Straszyńska Katarzyna, Toczyska Izabela, Tomaszewska Bogumiła, Wojtyńska Józefa Franciszka, Wołoszczuk Gertruda Maria. Kaplica benedyktynek ormiańskich została zdewastowana w czasach radzieckich. Dach zawalił się, drzwi wyłamano. Wyremontowano kaplicę w 2008 roku staraniem dyrekcji Cmentarza Łyczakowskiego."
tekst i zdjęcia: Jurij Smirnow, "Nowy Kurier Galicyjski"
z lewej - pomnik na grobie abpa Grzegorza Michała Szymonowicza; z prawej - kaplica s. benedyktynek ormiańskich, stan z 2025 r.
19 października 2025 r. na placu Świętego Piotra odbędzie się niezwykle ważna, również dla ormiańskiego Kościoła katolickiego, uroczystość, podczas której papież Leon XIV ogłosi świętym między innymi bł. Ignacego Maloyana, ormiańskiego arcybiskupa katolickiego, który poniósł męczeńską śmierć za wiarę w 1915 roku, podczas ludobójstwa Ormian. Z tej okazji 23 września został opublikowany list pasterski patriarchy Rafała Piotra XXI Minassiana, noszący tytuł „Świadkowie Krzyża i Nadziei”. Rozpoczynają go słowa bł. Ignacego Maloyana: „Umieramy, ale umieramy dla Chrystusa”, które błogosławiony arcybiskup wypowiedział przed złożeniem ofiary ze swojego życia. List nawiązuje do obchodzonego w tym roku Jubileuszowego Roku Nadziei, który jest „czasem łaski dla zranionej ludzkości”.
błogosławionego Ignacego Maloyana, ormiańskokatolickiego arcybiskup Mardinu, męczennika ludobójstwa Ormian z 1915 roku”,
która odbędzie się w niedzielę 19 października 2025 roku o godzinie 10:30 na placu Świętego Piotra w Watykanie.
| PARAFIA CENTRALNA |
Dzisiejsza msza św. sprawowana w Warszawie przez ks. Józefa Naumowicza nawiązywała do Święta Podniesienia Krzyża Świętego i ono też było głównym tematem homilii. Po mszy św. przed kaplicą odprawione zostało nabożeństwo błogosławienia relikwiami Krzyża Świętego na cztery strony świata i indywidualne błogosławieństwo: kleryków, ministrantów, sióstr karmelitanek bosych i wiernych obecnych na uroczystości.Spotkanie przy herbacie i smakołykach było gwarne może dlatego, że albo poznawaliśmy się z przybyłymi gośćmi albo rozmawialiśmy o wieli sprawach po wakacyjnej przerwie.
W NIEDZIELĘ 21 WRZEŚNIA 2025 R. O GODZINIE 11.00
w kaplicy Matki Bożej
przy ul. Łazienkowskiej 14 w WARSZAWIE
Po Mszy św. tradycyjne spotkanie, zapewne dłuższe, bo po długiej letniej przerwie.
*
Nie mogliśmy modlić się razem w Święto Podwyższenia Krzyża, ważne w liturgii ormiańskiej, w tym roku 14 września. Spotkajmy się licznie w 2. niedzielę Podwyższenia Krzyża 21 września. Zachęcam, by zaprosić także nasze Rodziny i naszych bliskich.
19 X wielki dzień dla Ormian - kanonizacja ormiańskokatolickiego męczennika, bł. Ignacego Maloyana w Rzymie!
Mam nadzieję, do zobaczenia w niedzielę!
Szczęść Boże - ks. Józef Naumowicz
Podwyższenie Krzyża Świętego (także: Pańskiego; orm.: Chaczwerac - Խաչվերաց) – święto obchodzone zarówno w kościele zachodnim jak i wschodnim, związane z tradycją odnalezienia relikwii krzyża, na którym umarł Jezus Chrystus. Jest on dla chrześcijan największą relikwią. W tym roku Uroczystość, wg ormiańskokatolickiego kalendarza liturgicznego, wypada w niedzielę 14 września (w Kościele rzymskokatolickim zawsze 14 września).
Święto Podwyższenie Krzyża Świętego, to ostatnie z pięciu głównych świąt w Kościele ormiańskokatolickim. Są to: Święto Objawienia i Chrztu Pańskiego, Wielkanoc, Przemienienie Pańskie, Wniebowzięcie NMP, Podwyższenie Krzyża Świętego. Po każdym z nich następuje w poniedziałek OR MERELOC – Dzień Zaduszny (Օր Մեռելոց).
» artykuł przedstawiający historię Krzyża Świętego i jego kultu
Հայ Եկեղեցւոյ Տաղաւար Տօներ. Խաչվերաց Սուրբ Խաչը հիմ` քրիստոնէական հաւատքի
Խաչը բարձրացաւ Գողգոթայի վրայ եւ փայլեցաւ Երուսաղէմի մէջ աւելի պայծառ, քան արեգակը: Խաչը աւերեց դժոխքը եւ ազատեց գերիները: Խաչը Կենաց ծառն է եւ անմահութեան պտուղը: Խաչը բացաւ դրախտի արքայութեան դռները եւ դարձաւ կեանքի յարութեան խորհրդանիշ: (...)
» artykuł w j. ormiańskim (Vatican News)
(na zdjęciu: oryginalny, gotycki krucyfiks z około 1361 r., w ołtarzu Krzyża Świętego,
o nieocenionej wartości historycznej z Kościół Świętej Trójcy i Najświętszej Maryi Panny w Strzelnie.)
„Z przyjemnością informujemy, że oficjalna strona poświęcona św. Ignacemu Maloyanowi już działa” - tak Patriarchat Ormiańskiego Kościoła Katolickiego w Bzommar ogłasza otwarcie stron na Facebooku i Instagramie poświęconych św. Ignacemu Maloyanowi. Celem jest rozpowszechnienie chwały świętości byłego arcybiskupa i męczennika podczas ludobójstwa z 1915 roku, błogosławionego Ignacego Maloyana. Zostanie on kanonizowany 19 października 2025 roku w Watykanie, podczas oficjalnej ceremonii. Przewodniczyć jej będzie Jego Świątobliwość Papież Leon XIV.
[adres strony na FB: https://www.facebook.com/profile.php?id=61578971474536 ]
[adres strony www, poświęconej kanonizacji Błogosławionego Maloyana: https://stmaloyan.com/ ]
„Ormiański Patriarchat Katolicki i Kongregacja Duchowieństwa Patriarchalnego w Bzommar serdecznie zapraszają do udziału w uroczystości kanonizacyjnejbłogosławionego Ignacego Maloyana, ormiańskokatolickiego arcybiskup Mardinu, męczennika ludobójstwa Ormian z 1915 roku”,
która odbędzie się w niedzielę 19 października 2025 roku o godzinie 10:30 na placu Świętego Piotra w Watykanie.
|
Kim jesteśmy?
|
|
|---|---|
Jesteśmy Katolickim Kościołem Wschodnim, pełnoprawnym członem Kościoła Katolickiego, uznającym władzę i autorytet Biskupa Rzymu. Wyróżnia nas starożytny obrządek ormiański.
|
|
Obrządek ormiański
|
|
|---|---|
Obrządek ormiański wywodzi się z Armenii, z tradycji św. Bazylego. Uformowany przez św. Grzegorza Oświeciciela. Charakterystycznym wyróżnikiem jest język liturgiczny - grabar czyli język staroormiański.
|